Predstavljanje ekosistemskih usluga sa valorizacijom na području Bosutskih šuma

 

Foto: Pokrajinski zavod za zaštitu prirode

Foto: Pokrajinski zavod za zaštitu prirode

Studiju slučaja „Predstavljanje ekosistemskih usluga sa valorizacijom na području Bosutskih šuma – integracija biodiverziteta i ekosistemskih usluga u korišćenje i upravljanje prirodnim resursima“ pripremio je Pokrajinski zavod za zaštitu prirode u saradnji sa Regionalnim fondom za jugoistočnu Evropu – projekat biodiverzitet (ORF BD) koji implementira Nemačka organizacija za međunarodnu saradnju (GIZ) a finansira Nemačko savezno ministarstvo za ekonomsku saradnju i razvoj (BMZ).

Predmetnom studijom su za Bosutske šume obrađene četiri osnovne „dobrobiti od prirode“, odnosno „ekosistemske usluge “, koje predmetno područje pruža, a od kojih zavisi bezbednost od poplava, trajnost prihoda u šumarstvu, očuvanje prirode i dobrobit lokalnog stanovništva.

Ekosistemske usluge su zapravo sve materijalne i nematerijalne dobrobiti koje dobijamo iz prirode.

Projektni zadatak je osmišljen sa ciljem da prikaže mogućnost povećanja dobrobiti (kvantitativno i kvalitativno), uvođenjem integralnog planiranja i višenamenskog korišćenja područja.

Šume u aluvijalnoj ravni reka Save, Bosuta i Studve, omeđene naseljima Jamena, Morović, Višnjićevo, Bosut i Sremska Rača, predstavljaju najveći kompleks šuma hrasta lužnjaka u Srbiji.

Sa Spačvanskim šumama u Republici Hrvatskoj čine najveću prostornu i funkcionalnu celinu nizijskih hrastovih šuma u Evropi i Panonskoj niziji. Većim delom se nalaze u slivu reke Bosut.

Ovaj prirodan mozaik šumskih, barskih i vodenih staništa naseljavaju brojne divlje vrste od nacionalnog i međunarodnog značaja. Bosutke šume proizvode drvo izuzetne vrednosti (hrast lužnjak).

Lokalno stanovništvo, kome Bosutske šume predstavljaju životno okruženje, ima posebno značajnu ulogu u višenamenskom korišćenju područja: tradicionalno za ispašu i žiropašu, proizvodnju drveta, lov i ribolov, a u poslednje vreme i za uslužne delatnosti (različiti oblici turizma).

Izgradnjom nasipa na Savi (1930-ih godina), oko 90 % ovih izvorno poplavnih šuma je odsečeno od reke i periodičnog plavljenja. Suženjem izvorno poplavnog područja (inundacije Save i Bosuta) došlo je značajnih promena (veći poplavni talasi na Savi, gubitak ribljih plodišta, isušivanje šumskog zemljišta, obrastanje bara i gubitak otvorenih vlažnih staništa).

Vrednovanje usluga ublažavanja poplava, produkcije drveta, prirodnih vrednosti i proizvodnje mesa izvršeno je za 2 scenarija: Korišćenje područja na postojeći način (scenario „A“) i Višenamensko korišćenje sa tradicionalnim stočarstvom i uspostavljanjem retenzije za prihvat poplava (scenrioo „B“).

U cilju prepoznavanja potreba svih korisnika predmetnog područja, organizovana su dva okrugla stola na kojima su vrednovani preliminarni rezultati očekivanih promena u slučaju uvođenja višenamenskog korišćenja područja, a potom objedinjeni u Studiji slučaja.

U saradnji sa lokalnim samoupravama Grada Sremska Mitrovica i Opštine Šid, u naseljima u okruženju Bosutkih šuma rezultati su ilustrativno prikazani postavljanjem informativnih tabli.

Dve osnovne preporuke scenarija „B“ su da Bosutske šume treba koristiti kao šumsku retenziju i da broj svinja u šumama treba povećati. Obe navedene promene treba realizovati planski, uz prethodnu konsultaciju sa korisnicima. Planskim usmeravanjem poplavne vode u Bosutske šume, mogu se sprečiti štete od poplava na poljima i naseljima.

Uz to, poboljšavaju se uslovi života i opstanka živog sveta, uključujući i leti žednu hrastovu šumu kao najznačajniji izvor prihoda u šumarstvu.

Milisav Pajević